Polski Akcelerator Technologii Blockchain

Projekt rozwiązywania istotnych problemów społecznych i gospodarczych instytucji publicznych w Polsce dofinansowany przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju. Ogólna wartość projektu to 12,4 mln zł (2,8 mln euro).

DLACZEGO BLOCKCHAIN?

Rok 2016 przyniósł bardzo duże zainteresowanie technologią rozproszonych rejestrów (distributed-ledger technology), a w szczególności technologią blockchain (tj. „łańcuch bloków”). Blockchain to technologia bazodanowa i jednocześnie system transakcyjny. Jedną z jej najważniejszych właściwości jest to, że nie znający się, nie ufający sobie ludzie mogą zawierać między sobą umowy i transakcje, ale nie ma możliwości, by ktoś kogoś oszukał. Jest to element, którego internetowi brakowało od początku jego powstania. Blockchain rozwiązuje problem braku zaufania.

Co więcej, blockchain może też łączyć ze sobą urządzenia, dając podstawy do stworzenia gospodarki opartej na „internecie rzeczy” (IoT) i sztucznej inteligencji (AI). Ponadto jest to technologia o wysokim stopniu cyberbezpieczeństwa – nie jest możliwe sfałszowanie relacji między jednostkami, a jej zabezpieczeń kryptograficznych nie udało się nikomu na świecie złamać.

Technologia blockchain została po raz pierwszy użyta w 2009 r. w kryptowalucie bitcoin. W dodatku nie był to tylko sam rejestr transakcji, co można by było osiągnąć przez zastosowanie zwykłej, rozproszonej bazy danych, ale też sposób zabezpieczenia jej zawartości przed sfałszowaniem

Od tego czasu powstało kilkaset rodzajów blockchainów, z których jeden z bardziej oryginalnych (Ethereum) umożliwia zawieranie tzw. inteligentnych umów (smart contracts).

W 3. kwartale 2016 r. Venture Scanner szacował, że na świecie powstało

startupów infrastruktury blockchainowej

milionów łącznie zainwestowanych dolarów

Niektóre z najbardziej znanych z nich wymienione są tutaj.

Potencjał tej technologii jeszcze nie jest w pełni odkryty. Początkowo stosowana była ona głównie w przypadku kryptowalut, ale to tylko ułamek możliwych zastosowań. Firma Gartner widzi najwięcej zastosowań blockchain w wytwórstwie, sektorze publicznym, ochronie zdrowia i edukacji.

E-administracja w Estonii, ze względu na zagrożenie związane z cyberatakami, funkcjonuje wykorzystując blockchain.

 

Estońska firma GuardTime, wiodąca na tamtejszym rynku zastosowań blockchain, podpisała (w czerwcu 2016 r.) z Komisją Europejską porozumienie strategiczne (razem z czterema innymi firmami) o wartości 450 mln euro na poszukiwanie „innowacyjnych rozwiązań cyberbezpieczeństwa”.

Według Światowego Forum Gospodarczego (WEF), technologia blockchain będzie jedną z najważniejszych do zastosowania w „bankach przyszłości”.

Według dyrektora IBM Blockchain Offerings „do 2027 r. 10% światowego PKB będzie przechowywane na blockchain”.

Konsorcjum największych banków i firm na świecie (m.in. Barclays, Goldman Sachs, JP Morgan, Deutsche Bank, Santander) założyło we wrześniu 2015 r. spółkę R3CEV. Która pracuje nad blockchainem dla tegoż konsorcjum ponad 70 korporacji.

14 z 30 największych banków na świecie oraz 21 z 63 giełd papierów wartościowych pracuje (3 kw. 2016 r.) nad koncepcjami projektów blockchainowych (PoC).

AKCELERATORY BLOCKCHAIN NA ŚWIECIE

Więcej o akceleratorach na świecie...
  • Dubaj – tamtejsza rządowa Dubai Future Foundation na początku sierpnia 2016 r. uruchomiła inicjatywę Dubai Future Accelerators; polega ona na 12-tygodniowy programie inkubacyjnym dla zastosowania technologii blockchain w sektorach, które rząd Zjednoczonych Emiratów Arabskich uznał za „strategicznie ważne”; przeznaczył na ten cel gigantyczną kwotę 275 mln dolarów. Również polskie firmy i startupy aplikowały do tego akceleratora.
  • „Wielka czwórka” firm audytorskich (Deloitte, EY, KPMG i PwC) 11 sierpnia 2016 r. dyskutowała utworzenie konsorcjum zajmującego się technologią rozproszonych rejestrów.
  • KPMG Australia – firma utworzyła akcelerator fintechowy mLabs, w którym są wspierane również startupy blockchainowe.
  • Singapur – 3 sierpnia 2016 r. bank UOB uruchomił akcelerator skoncentrowany na m.in. zastosowaniach blockchain (smart contracts) w bankowości; do projektu zostało przyjętcyh dziewięć startupów. W lipcu 2016 r. IBM ogłosił utworzenie w Singapurze Centrum Innowacji Blockchainowych.
  • Holandia – na początku lipca rząd ogłosił koncepcję powstania kampusu blockchainowego; zgodnie z wypowiedziami Fintechowego Ambasadora Holandii Willema Vermeenda, miała ona zostać uruchomiona przez Bank Holandii we wrześniu 2016 r. Amsterdam chce wykorzystać wyniki referendum w sprawie Brexitu i zająć miejsce Londynu na startupowej scenie świata.
  • Wielka Brytania – w czerwcu 2016 r. Bank Anglii ogłosił utworzenie akceleratora FinTech specjalizującego się w zastosowaniach blockchain.
  • Nowy Jork Barclays Bank w 2015 r. w swoim akceleratorze FinTech wsparł dwa startupy blockchainowe (Everledger i Safello). Prowadzi też akceleratory w Londynie, Cape Town, Tel Awiwie, które również wspierają projekty blockchainowe. W ramach 13-tygodniowego programu mentoringowego startup może też otrzymać środki o wartości do 120 tys. dolarów.
  • Szwajcaria – w mieście Zug powstaje „dolina krzemowa finansów” (Crypto Valley Zug), w którym to obszarze są zakładane kolejne firmy z sektora kryptowalut i blockchain (np. Fundacja Ethereum, Xapo). Można tam m.in. płacić podatki lokalne za pomocą bitcoinów.
  • Estonia – rozwiązania oparte na oryginalnej, estońskiej metodzie typu blockchain (nie wywodzącej się z rodziny blockchainów kryptowalutowych) funkcjonują w tym kraju już od kilku lat; jest na nich oparta większość rejestrów państwowych – przykładowo wiele wdrożeń jest w zakresie eZdrowia. Firma GuardTime, wiodąca na tamtejszym rynku zastosowań blockchain, podpisała (w czerwcu 2016 r.) z Komisją Europejską porozumienie strategiczne o wartości 450 mln euro, które zostaną zainwestowane w „innowacyjne rozwiązania cyberbezpieczeństwa”.

POTENCJAŁ TECHNOLOGII BLOCKCHAINA W INSTYTUCJACH PUBLICZNYCH

Aktualnie największe zastosowania technologii blockchain to kryptowaluty oraz e-administracja w Estonii. Nie ma dotąd w Polsce zastosowań blockchain w sektorze publicznym. Tymczasem na świecie funkcjonują od kilku lat, a także rozpoczęto prace w kilku innych krajach. Szczególnie warto tu śledzić rozwiązania w Estonii, Dubaju, oraz w kilku krajach afrykańskich i latynoamerykańskich.

Mamy nadzieję, że wdrożenia w instytucjach publicznych, na których się koncentrujemy, dadzą przykłady do zastosowań komercyjnych – dzięki temu polska administracja może nie być o kilka lat za biznesem, ale nawet go wyprzedzić. To był jeden z kluczy do sukcesu Wielkiej Brytanii w zakresie budowania tam społeczeństwa informacyjnego. Między innymi dzięki dobrym przykładom płynącym z sektora publicznego brytyjskie firmy stały się jednymi z najbardziej innowacyjnych na świecie.

Zastosowania technologii blockchain są bardzo specyficzne. Blockchain nie jest „dobry na wszystko”. Istnieją jednak przypadki problemów, których nie da się rozwiązać za pomocą innej technologii, jak właśnie blockchain.

Poza tym, stosowanie jej daje rozwiązania:

TAŃSZE

BEZPIECZNIEJSZE

TRANSPARENTNE

NIEZAPRZECZALNE

To są cechy ważne dla administracji w każdym, demokratycznym kraju.

Przewidujemy zastosowanie technologii blockchain w pierwszej kolejności do rozwiązania problemów zidentyfikowanych i opisanych w rządowym programie „Od papierowej do cyfrowej Polski”. Jesteśmy otwarci na rozmowy na temat innych możliwości zastosowań tej technologii – w tym również dla podmiotów komercyjnych.

PROSIMY O KONTAKT

PRZYKŁADY PROBLEMÓW INSTYTUCJI PUBLICZNYCH I ICH ROZWIĄZAŃ ZA POMOCĄ TECHNOLOGII BLOCKCHAIN

1. Wyeliminowanie antydatowania i fałszowania dokumentów
Opis:

Elektroniczne dokumenty tworzone przez instytucje mogą być z łatwością modyfikowane lub antydatowane przez insiderów, ale też przez atakujących z zewnątrz. Jest to problem szczególnie ważny w administracji, gdzie możliwość przesyłu dokumentów w sposób elektroniczny bez ryzyka ich sfałszowania jest kluczowa (dla eliminacji papierowych wersji i przesyłek poleconych). Niekiedy jest też potrzeba potwierdzenia istnienia w danym czasie dokumentu o określonej zawartości.

 

Propozycja rozwiązania:

Wprowadzenie oznaczenia czasu (time-stamp) i rejestrowania dokumentów w bezpiecznej bazie danych (typu blockchain):

  • umożliwi pewność obrotu dokumentami elektronicznymi;
  • ułatwi audytowanie instytucji (nawet zdalne);
  • uniemożliwi podrabianie dokumentów;
  • umożliwi śledzenie wszystkich modyfikacji dokumentu w czasie oraz
  • zapewni niezaprzeczalne wskazanie osoby/instytucji dokonującej każdej z modyfikacji.
3. Tożsamość cyfrowa
Opis:

Dyrektywa eIDAS wprowadziła wymóg wprowadzenia w krajach członkowskich UE identyfikacji cyfrowej obywateli.

 

Propozycja rozwiązania:

Umożliwiono zastosowanie modelu sfederalizowanego, tj. takiego, w którym funkcjonuje obok siebie kilka rozwiązań. Estonia jest przykładem kraju, gdzie rozwiązanie tego problemu wdrożono już kilka lat temu. Komisja Europejska uznała je za bardzo bezpieczne. Możliwe byłoby zaadaptowanie tego rozwiązania do polskich warunków.

5. Śledzenie przepływu podatków i składek
Opis:

Możliwości szybkiego dokonywania analiz trafiających do Ministerstwa Finansów podatków oraz składek są ograniczone. Przykładowo, istnieje problem z uzgadnianiem stanów kont i wpłat na nie przez pracodawców z punktu widzenia pracowników i ZUS.Utrudnia to zarządzanie finansami państwa, zwiększa koszty obsługi długu publicznego. Są to kwoty sięgające miliardów złotych.

 

Propozycja rozwiązania:

Początkowo dublowanie każdej płatności (elektronicznej) podatku i składki (a następnie nawet możliwość rezygnacji z dotychczasowych rozwiązań) zapisując je w rozproszonych, ale bezpiecznych rejestrach, znacznie przyspieszyłoby prace analityczne, dostarczając danych prawie natychmiast. Informacje te można by wykorzystać pod kątem analizowania przypadków wyłudzeń.

7. Bezpieczny obieg faktur elektronicznych
Opis:

Hasło paperless jest jednym z wiodących zagadnień w pracach Ministerstwa Cyfryzacji. Tymczasem, liczba e-faktur używanych w naszym kraju jest niewielka (ok. 1%). Problemem jest możliwość ich sfałszowania. Zastosowanie centralnego serwera do gromadzenia e-faktur nie rozwiązuje problemu bezpieczeństwa.

 

Propozycja rozwiązania:

Możliwe jest zastosowanie rozproszonych rejestrów do uwierzytelniania dokumentów. Obie strony transakcji uzgadniają wcześniej, jakie „konto” będzie uwierzytelniało dokument. Skrót (hash) dokumentu byłby przechowywany w centralnej bazie danych, e-faktura będzie zaś mogła być przesłana nawet e-mailem. W ten sposób obie strony transakcji nie zdradzałyby informacji o jej szczegółach podmiotom trzecim (jak w tradycyjnych rozwiązaniach blockchainowych), miałyby natomiast pewność, że dokument jest prawdziwy. Podobne rozwiązanie zastosowano w Estonii.

9. Cyberbezpieczeństwo automatyki przemysłowej
Opis:

Potrzebne jest monitorowanie nieautoryzowanych zmian w konfiguracji elementów automatyki przemysłowej (i w efekcie zapobieganie cyberatakom na wzór Stuxnet), a także możliwość identyfikacji cyfrowej elementów automatyki przemysłowej (i w efekcie zapobieganie cyberatakom w konwencji men-in-the-middle na systemy automatyki przemysłowej).

 

Propozycja rozwiązania:

Wykorzystanie koncepcji „proplet’ów” zaproponowanej przez prof. Nicka Szabo (jednego z inspiratorów technologii blockchain) na bazie Smart Contracts. Wykorzystanie blockchain do monitorowania zmian oprogramowania firmware, a także do wsparcia budowania cyfrowej tożsamości urządzeń przemysłowych.

11. Archiwizowanie harmonogramów czasu pracy
Opis:

Harmonogramowanie czasu pracy wiąże się z koniecznością rzetelnego archiwizowania utworzonych dokumentów (kontrole PIP, strajki), a także z potrzebą dokonywania wielu modyfikacji związanych z absencją pracowników (zwolnienia chorobowe, urlopy na żądanie, itp.) i rejestrowania wszystkich wersji dokumentu.

 

Propozycja rozwiązania:

Stworzenie systemu komputerowego, który umożliwi automatyczne układanie zoptymalizowanych harmonogramów pracy wraz z opartą na technologii blockchain archiwizacją dokumentów m.in. dla celów kontrolnych.

2. Wyeliminowanie fałszowania e-maili
Opis:

Zwłaszcza do celów dowodowych w XXI wieku niezbędne jest posiadanie wiarygodnych e-maili. Ich stosowanie w sądownictwie, w kontaktach z administracją i w biznesie jest utrudnione.

 

Propozycja rozwiązania:

Wprowadzenie potwierdzania zawartości każdego e-maila (łącznie z zawartą w nim datą) w niezaprzeczalnym, rozproszonym rejestrze. Tego typu rozwiązanie istnieje już na świecie. W połączeniu z państwową skrzynką e-mailową dla obywatela (rozwiązanie funkcjonujące w Estonii) zapewni to możliwość bezpiecznej, niefałszowalnej komunikacji obywatela z urzędem.

4. Koszty płatności bezgotówkowych oraz analiza ich przepływów
Opis:

Dokonywanie przelewów czy płacenie kartą nie jest bezpłatne, co utrudnia dokonywanie opłat w urzędach. Posiadaczami danych dotyczących tych płatności stają się w sporej mierze duże firmy międzynarodowe lub pojedyncze banki – nie zaś administracja. Zamkniętość tych rejestrów sprawia, że nie jest możliwe dokonywanie analityki przepływów płatności bezgotówkowych na potrzeby władz kraju (np. uszczelnianie systemu VAT).

 

Propozycja rozwiązania:

Zastosowanie otwartych rejestrów opartych na udostępnianych przez administrację publiczną serwerach umożliwi stworzenie systemu płatności bezgotówkowych, który byłby bezpłatny i zbierałby informacje na państwowych urządzeniach w semi-publicznym rejestrze. Rozwiązanie takie znacznie ułatwiłoby analitykę, a przede wszystkim – byłoby bezpieczne, niepodatne nawet na ataki zagranicznych grup hackerskich.

6. Śledzenie wykorzystania środków publicznych
Opis:

Niekiedy świadczenia socjalne są wydatowane przez beneficjentów na cele, na które nie były przeznaczone (np. alkohol). Również monitorowanie przepływu środków publicznych przeznaczanych na granty jest trudne. Obecnie niełatwe jest również wyszukiwanie nieprawidłowości (w tym korupcji, nadmiernych wydatków, podstawionych podmiotów) i optymalne targetowanie wsparcia.

 

Propozycja rozwiązania:

Zastosowanie technologii kryptowalutowych pozwoliłoby na bezpieczne (bo zabezpieczenie kryptografią) dokonywanie transferów środków publicznych do konkretnych beneficjentów oraz śledzenie sposobu ich wydatkowania. Prace koncepcyjne nad tym są już prowadzone od kilku miesięcy w Wielkiej Brytanii. Należałoby zastosować nowy blockchain typu otwartego.

8. Rejestr wyników badań lekarskich
Opis:

Dane dotyczące zdrowia są danymi wrażliwymi szczególnie chronionymi przez prawo. Dygitalizując je istnieje potrzeba zabezpieczenia dostępu do nich, przy jednoczesnym umożliwieniu wygodnego dostępu do nich różnym lekarzom oraz pacjentowi.

 

Propozycja rozwiązania:

Wykorzystanie technologii rozproszonych rejestrów (blockchain), w której klucz prywatny będzie należał do pacjenta, klucz publiczny zaś pozwoli na dodawanie do danego „konta” pacjenta dygitalizowanych (zaszyfrowanych) danych z wynikami badań medycznych. W trakcie wizyt u innych lekarzy pacjent mógłby udostępniać wcześniejsze wyniki badań. Zmniejszy to ilość przeprowadzanych badań lekarskich w skali kraju.

10. Rejestrowanie ubytków paliw
Opis:

Istnieje potrzeba zmniejszenia „dopuszczalnego ubytku technicznego” paliwa w bazach paliwowych i instalacjach transportowych pojawiającego się przy przelewaniu / przepompowywaniu paliwa pomiędzy zbiornikami. Jest to do 5%, czyli w skali całego kraju daje to możliwości wielomilionowych oszczędności.

 

Propozycja rozwiązania:

Potrzebne jest rejestrowanie zmian parametrów wysyłanych przez automatykę przemysłową. Technologię blockchain można zastosować do monitorowania stanu wskaźników wielu elementów składowych infrastruktury magazynowania i transportu paliwa.